Общественно-политическая интернет-газета

Бэс ыйын 1 күнүттэн Россияҕа оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ туһуламмыт саҥа социальнай өйөбүл – дьиэ кэргэн төлөбүрэ – олоххо киирдэ. Бу – хамнастан төлөөбүт дохуот нолуогун сорҕотун төннөрүү.

Ким бырааптааҕый, төлөбүрү ыларга туох ирдэнэрий уонна төһө сууманы төттөрү ылыахха сөбүй? Россия Социальнай пуондатын Саха сиринээҕи салаатын салайааччыта Марина ГЕРМАН эппиэттэрэ.

– Сүрүнтэн саҕалыахха: саҥа дьиэ кэргэн пособиетын ким ылар бырааптааҕый?

– Сылын аайы бэриллэр дьиэ кэргэн төлөбүрэ – иккиттэн элбэх оҕолоох үлэлиир төрөппүттэргэ саҥа социальнай өйөбүл буолар. Бу төлөбүр сылга биирдэ сайабылыанньа нөҥүө ананар. Үлэлиир төрөппүттэр сыл устата нолуок төлүүллэр, онтон судаарыстыба кинилэргэ араастаһыыны төннөрөр, бу нолуогу 6% кээмэйинэн хаттаан ааҕар. Сайабылыанньа биэрбит сыл иннинээҕи дохуоттарыгар тус дохуот нолуогун (НДФЛ) төлөөбүт гражданнар бу өйөбүл миэрэтин ылар бырааптаахтар.

Бу төлөбүрү аныырга хас да критерий баар: ол курдук, РФ гражданина Россияҕа бастайааннайдык олорор, 18 сааһыгар диэри (күнүскү үөрэххэ үөрэнэр буоллаҕына 23 сааһыгар диэри) иккиттэн элбэх оҕолоох, дохуота биир киьиэхэ тиийинэн олоруу алын кээмэйин 1,5 төгүлү аһарыа суохтаах (сайабылыанньаны биэриэх иннээҕи сыл кээмэйинэн), хамсаабат баайа олохтоммут нуорматтан тахсыбат, НДФЛ төлөөбүт, алимеҥҥа иэһэ суох буолуохтаах.

– Бэйэ дьарыктаах (самозанятай) гражданнар бу көмөнү ылыахтарын сөп дуо?

– Өскөтүн гражданин дохуотуттан НДФЛ төлөөбөтөх буоллаҕына бу саҥа төлөбүрү ылар бырааба суох. Ол эбэтэр, 2025 сылга сайабылыанньа биэрээччи дохуотуттан НДФЛ төлөөбөккө, анал нолуок режимнэрин туһанан предпринимательскай үлэттэн киирбит буоллаҕына, хомойуох иһин, гражданин дьиэ кэргэн төлөбүрүн ирдиир кыаҕа суох.

– Дьиэ кэргэн биир киһиэхэ тиксэр орто дохуотун 1,5 төгүлүн хайдах быһааралларый?

– Дьиэ кэргэн биир киһиэхэ тиксэр орто дохуотун быһаарарга сыллааҕы дьиэ кэргэн төлөбүрүгэр сайабылыанньа биэрбит сыл иннинээҕи сылга дьиэ кэргэн бары чилиэннэрин дохуоттарын сууматын 12 ыйга уонна дьиэ кэргэн чилиэннэрин ахсааныгар үллэриэххэ наада. 2026 сылга төлөбүргэ сайабылыанньа биэрэргэ, 2025 сылга ылбыт дохуот учуоттанар. Республикаҕа, билэрбит курдук, икки зона баар, онно тиийинэн олоруу алын кээмэйдэрэ тус-туһунан. Төлөбүрү ылыыга дохуот кээмэйэ тиийинэн олоруу алын кээмэйиттэн 1,5 төгүлэ уратылаһар буолан, бу төлөбүрдэр суумалара атын буолуохтара.

Бастакы зонаҕа (ол эбэтэр хотугу улуустарга) олорор дьиэ кэргэн ыйдааҕы дохуота биир киһиэхэ 46 993.5 солк. куоһарыа суохтаах. Иккис зона олохтоохторугар дохуот ыйдааҕы кээмэйэ 39 361, 5 солк.

– Сайабылыанньа биэрэргэ дьиэ кэргэн састаабыгар кимнээх киирэллэрий?

– Сайабылыанньа биэрээччи, кини кэргэнэ, 18 сааһыгар диэри оҕолор бары дьиэ кэргэн састаабыгар киирэллэр. Өскөтүн оҕо 23 сааһыгар диэри күнүскү үөрэххэ үөрэнэр буоллаҕына эмиэ киирсэр.

Онтон төрөппүт быраабыттан быһыллыбыт дьон, сулууспалыы сылдьар саллааттар, хаайыыга олорооччулар, сураҕа суох сүппүттэр, ыал буолбут оҕолор дьиэ кэргэн састаабыгар киирбэттэр.

– Дохуоту хайдах ааҕалларый? Хамнаһы таһынан өссө туох киирэрий?

– Дохуот биир кэлим босуобуйаҕа туттуллар критерийдэринэн сыаналаныаҕа. Социальнай пуонда регионнааҕы салаатын исписэлиистэрэ дьиэ кэргэн ааспыт сыллааҕы дохуотун көрүөхтэрэ. Ааспыт сыллааҕы дохуот барыта учуоттаныаҕа.

Ол курдук, дьиэ кэргэн үбүн-харчытын сыаналыырга, биэнсийэ, босуобуйалар, стипендия, үлэттэн киирэр дохуот, гражданскай сокуон дуогабарынан өҥөнү оҥоруу, гонорар уонна урбаанньыттан киирэр дохуот, ол иһигэр бааһынай хаһаайыстыбалар уонна чааһынай практика учуоттанар.

Инбэлиит оҕону эбэтэр оҕо саастарыттан 1 группалаах инбэлиити көрүү-истии иһин ыйдааҕы төлөбүрдэр, социальнай дуогабарга олоҕурбут судаарыстыба көмөтө, айылҕа алдьархайынан эбэтэр атын ыксаллаах быһыыга-майгыга, ону тэҥэ террористическай быһыыга-майгыга сибээстээх биир кэмнээх көмө учуоттаммат.

– Дьиэ кэргэн баайа-дуола хайдах учуоттанарый?

– Дьиэ кэргэн баайын-дуолун учуоттуурга ыал дьиэтэ-уота уонна массыыналара сыаналаналлар. Бу быраабылалары бырабыыталыстыба бигэргэтэр. Ханнык баҕарар кээмэйдээх биир квартира эбэтэр дьиэ көҥүллэнэр. Ыал хас да кыбартыыралаах буоллаҕына, биир дьиэ кэргэн чилиэнигэр уопсай иэнэ 24 кв.м тахсыа суохтаах. Хас да дьиэ баар буоллаҕына, биир дьиэ кэргэн чилиэнигэр уопсай иэнэ 40 квадратнай миэтэрэттэн тахсыа суохтаах. Ол гынан баран, квартира олорорго сөбө суох диэн сыаналаннаҕына, ол иэнэ учуоттаммат. Дьиэ кэргэҥҥэ өйөбүл быһыытынан бэриллибит олорор сирдэр уонна дьиэлэр сыанабылга киирбэттэр.

Икки оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ биир массыына уонна матассыыкыл баара көҥүллэнэр. Элбэх оҕолоох ыалга эбэтэр доруобуйатынан хааччахтаах киһи баар буоллаҕына, икки массыына, икки матассыыкыл баар буолуон сөп.

Сир эбэтэр хас да сир уопсай иэнэ куорат олохтоохторугар 0.25 га, сэлиэнньэ олохтоохторугар 1 га-ттан аһары барыа суохтаах.

– Дьиэ кэргэн төһөнү ыларын барыллаан суоттаан көрүөххэ...

– Формула бэрт судургу. Төлөбүр суумата диэн тус дохуот нолуогун сууматын уонна дохуоттан 6% ставканан ааҕыллар нолуок араастаһыыта. Холобур, былырыын 1 000 000 солкуобай хамнас ааҕыллыбыт. Бу дохуоттан, холобурдаан эттэххэ, 13% нолуок тутуллубут, ол эбэтэр 130 000 солк. Чэпчэтиилээх 6%-ннаах кээмэйинэн 60 000 солк төлуө этигит. Онон, былырыыҥҥы төлөөбүт нолуоктан чэпчэтиилээх кээмэйи көҕүрэтэбит. Ол эбэтэр 130 тыь – 60 тыь. Ол курдук 70 тыь төннөрүллэр.

– Төлөбүр хас биирдии үлэлиир төрөппүккэ тус-туспа төлөнөр. Дьиҥ олоххо бу хайдах үлэлиэҕэй: кэргэнниилэр тус-туһунан хамнастаах буоллахтарына, хас биирдиилэрэ тус төлөбүрү ылыахтарын сөп дуо? Оҕолорун соҕотоҕун иитэр төрөппүт төлөбүр ылар бырааптаах дуо уонна хайдах ааҕыллыаҕай?

– Ылар. Аҥаардас төрөппүт ирдэбилгэ эппиэттиир буоллаҕына харчытын төнүннэрэр бырааптаах. Бары ирдэбиллэргэ эппиэттиир хас биирдии төрөппүт төлөбүрү ылар бырааптаах. Холобур, аҕа 2025 сылга 800 000 солкуобай, оттон ийэ 700 000 солкуобай дохуоттаахтар. Аҕа 56 000 солкуобайы төттөрү ылыаҕа, оттон ийэ 49 000 солкуобайы ылыахтара (ити формуланан ааҕыллар). Уопсайа ыалга 100 тыһыынчаттан тахса солкуобай төннөр.

Өскөтүн ыалга ийэ декретнай уоппускаҕа олорор, аҕа эрэ үлэлиир буоллаҕына, кини дьиэ кэргэн төлөбүрүн бэйэтин дохуотуттан ылар бырааптаах.

– Дьиэ кэргэн төлөбүрүгэр сайабылыанньаны биэрии болдьоҕо хайдаҕый?

– Сайабылыанньаны бэс ыйын 1 күнүттэн балаҕан ыйын 30 күнүгэр диэри “Судаарыстыбаннай өҥөлөр” (Госуслуги) портал нөҥүө уонна Россия Социальнай пуондатын Саха сиринээҕи салаатын эбэтэр МФЦ нөҥүө биэриэххэ сөп.

Оттон докумуоннар тустарынан эттэххэ, исписэлиистэр биэдэмистибэлэр икки ардыларынааҕы бииргэ үлэлээһии чэрчитинэн, Федеральнай нолуок сулууспатыттан дохуот туһунан иһитиннэриини, ЗАГС-тан дьиэ кэргэн састаабын туһунан иһитиннэриини уо.д.а. проактивно көрдүүллэр. Үксүн сайабылыанньа биэрээччи сайабылыанньаны бэйэтин эрэ толорон биэриэхтээх. Сорох түгэннэргэ эбии докумуоннар ирдэниэхтэрин сөп, холобур, үөрэх кыһатыттан 18-тан үөһээ саастаах оҕо күнүскү (очнай) үөрэххэ үөрэнэрин бигэргэтэр. Бу түгэҥҥэ, докумуон оригиналын бэйэҥ кэлэн биэриэххин наада.

– Сайабылыанньаны көрүү болдьоҕо төһө уһунуй?

– Социальнай фонд Саха сиринээҕи салаатын специалистара быһаарыыны 10 үлэ күнүн иһинэн таһаарыахтара. Өскөтүн эбии бэрэбиэркэ эбэтэр докумуон ирдэнэр буоллаҕына, бу болдьох 20 күҥҥэ диэри уһуон сөп. Төлөбүр ананнаҕына биэс үлэ күнүн устата харчы счетка түһэр.

– Ханнык сүрүн биричиинэлэр аккааска түрүөт буолуохтарын сөбүй?

– Төлөбүргэ аккааска маннык биричиинэлэр төрүөт буолуохтарын сөп:

• Дьиэ кэргэн дохуота улууска тиийинэн олоруу алын кээмэйин 1,5 төгүл куоһарар.

• Гражданин алименын төлөммөтөх, иэстээх.

• Дьиэ кэргэн баайа-дуола биир көмө критерийинэн аһара улаханынан билиниллибитэ (холобур, икки квартира, улахан дьиэ, икки массыына – чопчу быраабылалары көрүөххүтүн наада).

• Сайабылыанньа биэрээччи сыллааҕы дьиэ кэргэн төлөбүрүгэр сайабылыанньа биэрбит сылын иннинээҕи сылга ылбыт НДФЛ ааҕыллыбыт дохуота суох;

• Дьиэ кэргэн 18 сааһыгар (эбэтэр уопсай үөрэхтээһин, орто анал үөрэхтээһин эбэтэр үрдүк үөрэхтээһин тэрилтэтигэр күнүскүгэ олорор 23-гэр) диэри биир оҕолоох буоллаҕына.

– Гражданин бу төлөбүргэ сайабылыанньа биэрбит буоллаҕына, биир пособиеҕа эбэтэр, холобур, ийэ хапытаалыттан төлөбүрү ылар бырааптарын сүтэрэр дуо?

– Дьиэ кэргэн саҥа төлөбүрэ атын пособиеларга уонна социальнай өйөбүл миэрэлэригэр быраабы суох оҥорбот. Урут бэриллибит бары пособиелары, ол иһигэр биир кэлим оҕо пособиетын уонна ийэ хапытаалын фондатыттан ыйдааҕы төлөбүрдэри бырааптаах дьон салгыы ылаллар.

– Аныгыс сылга бу төлөбүрү эмиэ ыларга туох ирдэнэрий?

– Төлөбүр сылга биирдэ оҥоһуллар. Сөптөөх буолуу сыл аайы саҥа сайабылыанньаны биэрэн бигэргэтиллиэхтээх. Бэрээдэгэ эмиэ оннук буолуоҕа: нолуок болдьоҕо бүппүтүн кэннэ, муус устар 1 күнүттэн тохсунньу 1 күнүгэр диэри, 2026 сылга нолуок сорох чааһын төннөрүүгэ сайабылыанньа биэриэххитин сөп.

– Оҕолоох ыаллары өйүүр миэрэлэр тустарынан сиһилии хантан билсиэххэ сөбүй?

– Биир кэлим сибээс киинигэр 8 (800) 100-00-01 нүөмэргэ эрийэн билсиэххитин сөп. Ону тэҥэ чугастааҕы СФР салаатын клиеннэри кытта үлэ сулууспаларыгар эбэтэр наадалаах информацияны Россия Социальнай фондатын официальнай саайтыгар, социальнай ситимнэриттэн булуоххутун сөп.

2026-06-01 08:44:34

Всего просмотров: 421